Οι σιρτουίνες είναι μικρές πρωτεΐνες που λειτουργούν σαν «διακόπτες ανανέωσης» μέσα στα κύτταρά μας, ρυθμίζοντας τη μακροζωία, την επιδιόρθωση του DNA και την υγεία των μιτοχονδρίων. Ανακαλύφθηκαν σχεδόν τυχαία πριν από λίγες δεκαετίες μέσα από μια σειρά πειραμάτων που ξεκίνησαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στο MIT ( Massachusetts Institute of Technology — ένα από τα πιο γνωστά και σημαντικά πανεπιστήμια στον κόσμο, ειδικά στους τομείς της επιστήμης, της τεχνολογίας και της βιοϊατρικής έρευνας), στο εργαστήριο του Leonard Guarente.
Οι ερευνητές μελετούσαν γιατί ορισμένα κύτταρα ζύμης ζούσαν περισσότερο από άλλα. Το κλειδί αποδείχθηκε ένα γονίδιο που λεγόταν SIR2. Όταν το ενεργοποιούσαν περισσότερο, τα κύτταρα ζούσαν σημαντικά περισσότερο. Όταν το απενεργοποιούσαν, η διάρκεια ζωής μειωνόταν. Αυτή ήταν η πρώτη σαφής ένδειξη ότι το SIR2 και αργότερα η ευρύτερη οικογένεια των επτά σιρτουινών (SIRT1 έως SIRT7) λειτουργούν ως μηχανισμός που επηρεάζει άμεσα τη μακροζωία. Το καθένα έχει εξειδικευμένο ρόλο στην επιδιόρθωση του DNA, στη ρύθμιση του μεταβολισμού και στη διατήρηση της υγείας των μιτοχονδρίων.
Ερμητισμός (hormesis).
Η πραγματική τομή στην κατανόηση δράσης των σιρτουινών ήρθε όταν οι ερευνητές παρατήρησαν ότι αυτές οι πρωτεΐνες δεν λειτουργούν συνεχώς, αλλά ενεργοποιούνται μόνο όταν το κύτταρο βρίσκεται υπό ήπιο στρες — ένα φαινόμενο γνωστό ως ερμητισμός (hormesis). Η λέξη ερμητισμός (hormesis) προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα ὁρμῶ, που σημαίνει «ωθώ, κινητοποιώ» και περιγράφει το φαινόμενο όπου μια μικρή πρόκληση δίνει στο κύτταρο την ώθηση να γίνει πιο ανθεκτικό.
Στα πειράματα του MIT, όταν τα κύτταρα ζύμης εκτέθηκαν σε συνθήκες περιορισμένης ενέργειας, όπως μειωμένη γλυκόζη ή θερμιδικός περιορισμός, αυξάνονταν τα επίπεδα του NAD⁺, του μορίου που απαιτείται για τη δράση των σιρτουινών. Αυτή η αύξηση του NAD⁺ λειτουργούσε σαν σήμα ότι «οι πόροι είναι λίγοι, ενεργοποιήστε τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης». Έτσι ανακαλύφθηκε ότι οι σιρτουίνες είναι στην ουσία αισθητήρες στρες που ενεργοποιούνται όταν το κύτταρο πιέζεται ελαφρά, ώστε να ενισχύσει την επιδιόρθωση του DNA, να ανανεώσει τα μιτοχόνδρια και να αυξήσει την ανθεκτικότητά του. Με άλλα λόγια, οι σιρτουίνες αποτελούν τον μοριακό μηχανισμό πίσω από το παράδοξο ότι «λίγο στρες κάνει καλό».
Όταν μιλάμε για «στρες» στη βιολογία, δεν εννοούμε το ψυχολογικό άγχος, αλλά μικρές, ελεγχόμενες προκλήσεις που αναγκάζουν το κύτταρο να γίνει πιο ανθεκτικό. Αποδείχθηκε ότι τέτοια ήπια στρεσογόνα ερεθίσματα που προκαλούν προσωρινή μείωση της διαθέσιμης ενέργειας —όπως ο θερμιδικός περιορισμός, η διαλείπουσα νηστεία, η άσκηση, η έκθεση στο κρύο ή στη ζέστη και η έντονη νοητική προσπάθεια— ενεργοποιούν διαφορετικές σιρτουίνες στο σώμα.
Η διαλείπουσα νηστεία και ο θερμιδικός περιορισμός αυξάνουν το NAD⁺ και ενεργοποιούν κυρίως τις SIRT1 και SIRT3, που ενισχύουν την επιδιόρθωση του DNA και την ανανέωση των μιτοχονδρίων. Η άσκηση ενεργοποιεί τις SIRT1, SIRT2, SIRT3 και SIRT6, βελτιώνοντας τον μεταβολισμό, τη σταθερότητα των κυττάρων και την ανθεκτικότητα των μυών, ενώ παράλληλα διεγείρει και το SIRT7, το οποίο υποστηρίζει την αναγέννηση ιστών και τη σταθερότητα του πυρήνα όταν αυξάνεται η ανάγκη για πρωτεϊνοσύνθεση.
Η έκθεση στο κρύο διεγείρει τη SIRT3 και τη SIRT5, που σχετίζονται με την παραγωγή ενέργειας και τη θερμογένεση, ενώ η έκθεση στη ζέστη ενεργοποιεί τη SIRT1 και τη SIRT6, που συμμετέχουν στην επιδιόρθωση του DNA και στην προστασία από οξειδωτικό στρες. Ακόμη και η νοητική προσπάθεια, η εστιασμένη, απαιτητική σκέψη, αυξάνει την ενεργειακή ζήτηση των νευρώνων και ενεργοποιεί κυρίως τη SIRT1, η οποία υποστηρίζει τη νευρωνική πλαστικότητα και την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου.
Οι πρακτικές συγκέντρωσης και εσωτερικής παρατήρησης —όπως η ήρεμη παρακολούθηση των σκέψεων, η επίγνωση των αισθήσεων, η αναγνώριση των συναισθημάτων και οι διάφορες μορφές διαλογισμού— λειτουργούν σαν μια ήπια μορφή νοητικού ερμητισμού. Αυτές οι πρακτικές μειώνουν το στρες και την εσωτερική «φλυαρία», σταθεροποιούν το νευρικό σύστημα και περιορίζουν τους μηχανισμούς που καταναλώνουν NAD⁺. Έτσι, αφήνουν περισσότερο διαθέσιμο για τις σιρτουίνες, ιδιαίτερα για την SIRT1, που σχετίζεται με τη ρύθμιση του στρες και του μεταβολισμού, και την SIRT3, που υποστηρίζει τη μιτοχονδριακή λειτουργία. Με απλά λόγια, η συνειδητή παρατήρηση του εαυτού —σκέψεων, αισθήσεων και συναισθημάτων— λειτουργεί σαν εσωτερική άσκηση ανθεκτικότητας, ενισχύοντας τους ίδιους μηχανισμούς ανανέωσης που ενεργοποιούνται και από τις σωματικές μορφές ερμητισμού.
Οι Σιρτουίνες, είδη και ενεργοποίηση.
SIRT1 – Ο «κεντρικός διακόπτης ανανέωσης».
Βοηθά στην επιδιόρθωση του DNA, στη μακροζωία, στον μεταβολισμό και στην υγεία του εγκεφάλου. Ενεργοποιείται από: διαλείπουσα νηστεία, θερμιδικό περιορισμό, άσκηση, κρύο, ζέστη και νοητική προσπάθεια (π.χ. μάθηση, επίλυση προβλημάτων, έντονη συγκέντρωση).
SIRT2 – Ο ρυθμιστής της κυτταρικής σταθερότητας.
Σταθεροποιεί τα κύτταρα, βοηθά στη σωστή διαίρεσή τους και υποστηρίζει τη νευρωνική υγεία. Ενεργοποιείται από: καταστάσεις όπου πέφτει ελαφρά η διαθέσιμη ενέργεια (π.χ. γρήγορο περπάτημα, ελαφριά άσκηση, μικρή καθυστέρηση γεύματος).
SIRT3 – Ο «φύλακας» των μιτοχονδρίων.
Βελτιώνει την παραγωγή ενέργειας, μειώνει το οξειδωτικό στρες και ενισχύει την ανθεκτικότητα των μιτοχονδρίων. Ενεργοποιείται από: άσκηση, νηστεία, θερμιδικό περιορισμό και έκθεση στο κρύο (π.χ. δροσερό ντους).
SIRT4 – Ο ρυθμιστής του μεταβολισμού αμινοξέων.
Βοηθά το κύτταρο να χρησιμοποιεί αμινοξέα ως καύσιμο και συμμετέχει στη ρύθμιση της ινσουλίνης. Ενεργοποιείται από: στιγμές όπου μειώνεται λίγο η γλυκόζη και το κύτταρο αλλάζει «καύσιμο» (π.χ. μικρή νηστεία, καθυστέρηση γεύματος, χρήση γλουταμίνης μετά από άσκηση).
SIRT5 – Ο «καθαριστής» των μιτοχονδρίων.
Απομακρύνει μεταβολικά υποπροϊόντα και βοηθά στην καθαρή παραγωγή ενέργειας. Ενεργοποιείται από: έκθεση στο κρύο (π.χ. δροσερό περιβάλλον) και στιγμές αυξημένης ανάγκης για καθαρή ενέργεια (π.χ. ήπια άσκηση).
SIRT6 – Ο ειδικός στην επιδιόρθωση DNA.
Επιδιορθώνει βαθιές βλάβες DNA, μειώνει τη φλεγμονή και βοηθά στη ρύθμιση της γλυκόζης. Ενεργοποιείται από: θερμικό στρες (π.χ. σάουνα, ζεστό περιβάλλον) και άσκηση.
SIRT7 – Ο ρυθμιστής της αναγέννησης και της πρωτεϊνοσύνθεσης.
Σταθεροποιεί τον πυρήνα, βοηθά τα κύτταρα να παράγουν νέες πρωτεΐνες και συμμετέχει στην αναγέννηση ιστών. Ενεργοποιείται από: αυξημένη ανάγκη για αναδόμηση και παραγωγή νέων πρωτεϊνών (π.χ. μετά από άσκηση, μετά από σωματική προσπάθεια), καθώς και από άνοδο NAD⁺ (π.χ. νηστεία, θερμιδικός περιορισμός).
NAD⁺ ή Νικοτιναμίδιο Αδενίνη Δινουκλεοτίδιο.
Το NAD⁺ είναι ένα βασικό συνένζυμο που συμμετέχει στην παραγωγή ενέργειας και στην ενεργοποίηση των σιρτουινών, των πρωτεϊνών που ρυθμίζουν την κυτταρική ανανέωση. Οι σιρτουίνες για να λειτουργήσουν χρειάζονται NAD⁺, το οποίο δρα σαν το «καύσιμό» τους. Χωρίς NAD⁺, οι σιρτουίνες δεν ενεργοποιούνται, ακόμη κι αν εφαρμόζουμε ωφέλιμα ερεθίσματα όπως νηστεία, άσκηση, έκθεση στο κρύο ή στη ζέστη και τη συγκέντρωση. Το NAD⁺ παράγεται από τη Νιασίνη (Βιταμίνη Β3). Ο οργανισμός χρειάζεται περίπου 20 mg Νιασίνης την ημέρα για να παράγει NAD⁺ και να διατηρεί ενεργές τις σιρτουίνες. Αυτή η ποσότητα δεν υπάρχει συγκεντρωμένη σε καμία μεμονωμένη τροφή.
Η περιεκτικότητα σε Νιασίνη ανά 10ο gr είναι: φιστίκια 18,9 mg, ηλιόσποροι 15,7 mg, τόνος 15,5 mg, γαλοπούλα 13,3 mg, σουσάμι 11,1 mg, σκουμπρί 10,7 mg, σόγια (δημητριακά) 9,7 mg, μοσχάρι 8,2 mg . Η διατροφή δεν αρκεί για να αυξήσει σημαντικά τα επίπεδα NAD⁺, ειδικά όσο μεγαλώνουμε και η φυσική παραγωγή του μειώνεται. Όσοι έχουν περιορισμένη ή μονότονη διατροφή, όπως χορτοφάγοι, φυτοφάγοι ή άτομα με χαμηλή πρόσληψη πρωτεΐνης, χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Η ηλικία και οι διατροφικές ελλείψεις συμβάλλουν στην υπολειτουργία σιρτουινών, μειώνοντας την ικανότητα του σώματος να ανανεώνεται, να παράγει ενέργεια και να αντιστέκεται στη φθορά.
Εκτός από τη Νιασίνη, το σώμα μπορεί να κατασκευάζει NAD⁺ και από την Τρυπτοφάνη, ένα απαραίτητο αμινοξύ που πρέπει να λαμβάνουμε καθημερινά από τη διατροφή. Η Τρυπτοφάνη μετατρέπεται μέσα στο σώμα τόσο σε Νιασίνη όσο και σε Σεροτονίνη από την οποία δημιουργείται η Μελατονίνη τη νύχτα, γι’ αυτό και η επαρκής πρόσληψή της είναι σημαντική για την ενέργεια, τη διάθεση, καλό ύπνο και τη λειτουργία των σιρτουινών. Ο οργανισμός μας χρειάζεται περίπου 250 mg Τρυπτοφάνης την ημέρα για να καλύψει τις βασικές του ανάγκες. Ευτυχώς, πολλές τροφές είναι πλούσιες σε τρυπτοφάνη: ανά 100 γραμμάρια βρίσκουμε περίπου 900 mg στο τυρί ροκφόρ, 735 mg στο τσένταρ, 510 mg στη φέτα, 482 mg στην παρμεζάνα, 337 mg στους ηλιόσπορους, 287 mg στα κάσιους, 285 mg στα φιστίκια Αιγίνης, 260 mg στα φασόλια και 220 mg στις φακές. Η Τρυπτοφάνη λειτουργεί έτσι ως δεύτερη «πρώτη ύλη» για την παραγωγή NAD⁺, συμπληρώνοντας τον ρόλο της Νιασίνης και βοηθώντας τον οργανισμό να διατηρεί ενεργές τις σιρτουίνες και τους μηχανισμούς κυτταρικής ανανέωσης.
Οι κύριες λειτουργίες της βιταμίνης Β3:
Σύνθεση νευροδιαβιβαστών – ουσιών που μεταδίδουν σήματα μεταξύ των νευρικών κυττάρων.
Μεταβολισμός ενέργειας: Η βιταμίνη Β3 βοηθά στη μετατροπή των πρωτεϊνών, των λιπών και των υδατανθράκων σε ενέργεια, η οποία είναι απαραίτητη για κάθε κύτταρο του σώματος.
Καρδιαγγειακή υποστήριξη: Η Νιασίνη προάγει τη μείωση «κακής» χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων , ενώ παράλληλα αυξάνει «καλή» χοληστερόλη. Γεγονός που περιορίζει τον κίνδυνο αθηροσκλήρωσης, καρδιακής προσβολής και εγκεφαλικού επεισοδίου. Υποστηρίζει επίσης τη φυσιολογική αρτηριακή πίεση.
Προστασία από τις ελεύθερες ρίζες – επιθετικά μοριακά υπολείμματα που βλάπτουν τα υγιή κύτταρα και οδηγούν σε οξειδωτικό στρες.
Υγεία του δέρματος: Η Νιασίνη εμπλέκεται στη σύνθεση κεραμιδίων – οργανικών ουσιών που σχηματίζουν το προστατευτικό φράγμα του δέρματος.
Κυτταρική ανάπτυξη και εξέλιξη. Η βιταμίνη Β3 εμπλέκεται στη σύνθεση πρωτεϊνών και γενετικού υλικού (DNA και RNA), τα οποία είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη και τη διαίρεση των κυττάρων.
Οι κύριες αιτίες της ανεπάρκειας Νιασίνης ή βιταμίνης Β3 είναι:
Ανεπαρκής διαιτητική πρόσληψη (χορτοφαγία, ανορεξία).
Ανεπάρκεια Τρυπτοφάνης, ενός αμινοξέος από το οποίο το σώμα μπορεί να συνθέσει Νιασίνη.
Κοιλιοκάκη, δυσανεξία στη φυτική πρωτεΐνη γλουτένη.
Παθήσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών στα έντερα (π.χ. νόσος του Crohn, ελκώδης κολίτιδα).
Αλκοολισμός. Η τακτική κατανάλωση αλκοόλ οδηγεί σε μη σωστή απορρόφηση Νιασίνης από τον οργανισμό.
Αξίζει να θυμόμαστε ότι η ενεργοποίηση των σιρτουινών δεν απαιτεί περίπλοκες πρακτικές. Συχνά αρκούν απλές πράξεις ερμητισμού που μπορούμε να εντάξουμε στην καθημερινότητά μας, όπως λίγες ώρες διαλείπουσας νηστείας, ένα σύντομο περπάτημα, ένα δροσερό ντους, μια εστιασμένη προσπάθεια σε κάτι νοητικά απαιτητικό ή σύντομη πρακτική διαλογισμού που απαιτεί συγκέντρωση και αυτοπαρατήρηση.
Παράλληλα, η επαρκής πρόσληψη Νιασίνης και Τρυπτοφάνης υποστηρίζει την παραγωγή του NAD⁺, του μορίου που χρειάζονται οι σιρτουίνες για να λειτουργήσουν. Για όσους δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους μόνο από τη διατροφή, υπάρχουν συμπληρώματα Νιασίνης ή Β3, καθώς και άλλες σημαντικές ουσίες που έχουν μελετηθεί για τη μιτοχονδριακή υποστήριξη.
Το σημαντικό είναι ότι το σώμα μας διαθέτει ισχυρούς μηχανισμούς ανανέωσης και με μικρές καθημερινές επιλογές μπορούμε να τους ενισχύσουμε. Η ηλικία μπορεί να μειώνει φυσικά το NAD⁺, αλλά δεν μειώνει τη δυνατότητά μας να φροντίζουμε τον εαυτό μας. Κάθε μέρα είναι μια νέα ευκαιρία για περισσότερη ενέργεια, καλύτερη υγεία και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.
***
Η Βιοσυντονιστική Θεραπεία BICOM2000 θα τονώσει την ενέργειά σας και θα ενισχύσει ολιστικά τον οργανισμό.
Η Βιοθυμική Υπνοθεραπεία ή θεραπείας συναισθημάτων, θα βοηθήσει στην αναγνώριση μοτίβων που βρίσκονται στον υπόβαθρο του μακροχρόνιου στρες. Η βαθιά αυτεπίγνωση και η μάθηση που λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια θεραπείας θα συμβάλλουν στην απόκτηση νέων δεξιοτήτων συμπεριφοράς με βάση την ενσυνειδητότητα .
