Οι Σιρτουίνες είναι μικρές πρωτεΐνες που λειτουργούν σαν « μόρια ανανέωσης» μέσα στα κύτταρά μας, ρυθμίζοντας τη μακροζωία, την επιδιόρθωση του DNA και την υγεία των μιτοχονδρίων. Ανακαλύφθηκαν σχεδόν τυχαία πριν από λίγες δεκαετίες μέσα από μια σειρά πειραμάτων που ξεκίνησαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στο MIT ( Massachusetts Institute of Technology), στο εργαστήριο του Leonard Guarente.
Οι ερευνητές μελετούσαν γιατί ορισμένα κύτταρα ζύμης ζούσαν περισσότερο από άλλα, όπου αποδείχθηκε ότι το φαινόμενο οφείλεται σε ύπαρξή ένός γονίδιου που λεγόταν SIR2. Όταν το ενεργοποιούσαν, τα κύτταρα ζούσαν σημαντικά περισσότερο. Όταν το απενεργοποιούσαν, η διάρκεια ζωής τους μειωνόταν. Αυτή ήταν η πρώτη σαφής ένδειξη ότι το SIR2 και αργότερα η ευρύτερη οικογένεια των επτά Σιρτουινών (SIRT1 έως SIRT7) λειτουργούν ως μηχανισμός που επηρεάζει άμεσα τη μακροζωία. Αργότερα ανακαλύφθηκε ότι το καθένα έχει εξειδικευμένο ρόλο στην επιδιόρθωση του DNA, στη ρύθμιση του μεταβολισμού και στη διατήρηση της υγείας των μιτοχονδρίων.
Η όρμεση (hormesis).
Η πραγματική κατανόηση της δράσης των Σιρτουινών ήρθε όταν οι ερευνητές παρατήρησαν ότι αυτές οι πρωτεΐνες δεν λειτουργούν συνεχώς, αλλά ενεργοποιούνται μόνο όταν το κύτταρο βρίσκεται υπό ήπιο στρες, ένα φαινόμενο γνωστό ως ερμητισμός (hormesis). Η λέξη όρμεση (hormesis) προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα ὁρμῶ, που σημαίνει «ωθώ, κινητοποιώ» και περιγράφει τη διαδικασία όπου μια μικρή πρόκληση δίνει στο κύτταρο την ώθηση να γίνει πιο ανθεκτικό.
Στα πειράματα του MIT, όταν τα κύτταρα ζύμης εκτέθηκαν σε συνθήκες περιορισμένης ενέργειας, όπως μειωμένη γλυκόζη ή θερμιδικός περιορισμός, αυξάνονταν τα επίπεδα του NAD⁺. Το NAD⁺ (Νικοτιναμίδιο Αδενίνη Δινουκλεοτίδιο) είναι ένα ζωτικό συνένζυμο που βρίσκεται σε όλα τα ζωντανά κύτταρα, μεταφέρει ηλεκτρόνια στα μιτοχόνδρια για την παραγωγή ενέργειας (ATP), υποστηρίζοντας την επιδιόρθωση του DNA. Αυτή η αύξηση του NAD⁺ λειτουργούσε σαν σήμα ότι «οι πόροι είναι λίγοι, ενεργοποιήστε τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης». Έτσι ανακαλύφθηκε ότι οι Σιρτουίνες είναι στην ουσία αισθητήρες του στρες που ενεργοποιούνται όταν το κύτταρο πιέζεται ελαφρά και χρειάζεται πόρους για να γίνει πιο ανθεκτικό. Με άλλα λόγια είναι οι πρωτεΐνες που αποτελούν τον μοριακό μηχανισμό πίσω από την έκφραση «το λίγο στρες κάνει καλό».
Όταν μιλάμε για το «στρες» στη βιολογία, δεν εννοούμε το ψυχολογικό άγχος, αλλά μικρές, ελεγχόμενες προκλήσεις που αναγκάζουν το κύτταρο να γίνει πιο ισχυρό. Αποδείχθηκε ότι ήπια στρεσογόνα ερεθίσματα που προκαλούν προσωρινή μείωση της διαθέσιμης ενέργειας, όπως ο θερμιδικός περιορισμός, η διαλείπουσα νηστεία, η άσκηση, η έκθεση στο κρύο ή στη ζέστη, δύσκολη νοητική εργασία, ενεργοποιούν διαφορετικές Σιρτουίνες στο σώμα.
Η διαλείπουσα νηστεία και ο θερμιδικός περιορισμός αυξάνουν το NAD⁺ και ενεργοποιούν κυρίως τις SIRT1 και SIRT3, που ενισχύουν την επιδιόρθωση του DNA και την ανανέωση των μιτοχονδρίων. Η άσκηση ενεργοποιεί τις SIRT1, SIRT2, SIRT3 και SIRT6, βελτιώνοντας τον μεταβολισμό, τη σταθερότητα των κυττάρων και την ανθεκτικότητα των μυών, ενώ παράλληλα διεγείρει και το SIRT7, το οποίο υποστηρίζει την αναγέννηση ιστών και τη σταθερότητα του πυρήνα όταν αυξάνεται η ανάγκη για πρωτεϊνοσύνθεση.
Η έκθεση στο κρύο νερό διεγείρει τη SIRT3 και τη SIRT5, που σχετίζονται με την παραγωγή ενέργειας και τη θερμογένεση, ενώ η έκθεση στη ζέστη ενεργοποιεί τη SIRT1 και τη SIRT6, που συμμετέχουν στην επιδιόρθωση του DNA και στην προστασία από οξειδωτικό στρες. Ακόμη και η νοητική προσπάθεια, η εστιασμένη, απαιτητική σκέψη, αυξάνει την ενεργειακή ζήτηση των νευρώνων και ενεργοποιεί κυρίως τη SIRT1, η οποία υποστηρίζει τη νευρωνική πλαστικότητα και την ανθεκτικότητα του εγκεφάλου.
Οι πρακτικές συγκέντρωσης και εσωτερικής παρατήρησης, όπως η ήρεμη παρακολούθηση των σκέψεων, η επίγνωση των αισθήσεων, η αναγνώριση των συναισθημάτων και οι διάφορες μορφές διαλογισμού, λειτουργούν σαν μια ήπια μορφή νοητική όρμεσης. Αυτές οι πρακτικές μειώνουν το στρες και την εσωτερική «φλυαρία», σταθεροποιούν το νευρικό σύστημα και περιορίζουν τους μηχανισμούς που καταναλώνουν NAD⁺. Έτσι, αφήνουν περισσότερο διαθέσιμο για τις Σιρτουίνες, ιδιαίτερα για τις SIRT1 που σχετίζονται με τη ρύθμιση του στρες και του μεταβολισμού, και τις SIRT3 που υποστηρίζουν τη μιτοχονδριακή λειτουργία. Με απλά λόγια, η συνειδητή παρατήρηση του εαυτού —σκέψεων, αισθήσεων και συναισθημάτων, λειτουργεί σαν εσωτερική άσκηση ανθεκτικότητας, ενισχύοντας τους ίδιους μηχανισμούς ανανέωσης που ενεργοποιούνται και από τις σωματικές μορφές όρμεσης.
Οι Σιρτουίνες, τα είδη και η ενεργοποίηση.
SIRT1 – ο «κεντρικός διακόπτης ανανέωσης».
Βοηθά στην επιδιόρθωση του DNA, στη μακροζωία, στον μεταβολισμό και στην υγεία του εγκεφάλου. Ενεργοποιείται από: διαλείπουσα νηστεία, θερμιδικό περιορισμό, άσκηση, κρύο, ζέστη και νοητική προσπάθεια (π.χ. μάθηση, επίλυση προβλημάτων, έντονη συγκέντρωση).
SIRT2 – ο κυτταρικός σταθεροποιητής.
Σταθεροποιεί τα κύτταρα, βοηθά στη σωστή διαίρεσή τους και υποστηρίζει τη νευρωνική υγεία. Ενεργοποιείται από: καταστάσεις όπου πέφτει ελαφρά η διαθέσιμη ενέργεια (π.χ. γρήγορο περπάτημα, ήπια άσκηση, μικρή καθυστέρηση γεύματος).
SIRT3 – ο «φύλακας» των μιτοχονδρίων.
Βελτιώνει την παραγωγή ενέργειας, μειώνει το οξειδωτικό στρες και ενισχύει την ανθεκτικότητα των μιτοχονδρίων. Ενεργοποιείται από: άσκηση, νηστεία, θερμιδικό περιορισμό και έκθεση στο κρύο (π.χ. δροσερό ντους).
SIRT4 – ο ρυθμιστής του μεταβολισμού αμινοξέων.
Βοηθά το κύτταρο να χρησιμοποιεί αμινοξέα ως καύσιμο και συμμετέχει στη ρύθμιση της ινσουλίνης. Ενεργοποιείται από: στιγμές όπου μειώνεται λίγο η γλυκόζη και το κύτταρο αλλάζει «καύσιμο» (π.χ. μικρή νηστεία, καθυστέρηση γεύματος, χρήση γλουταμίνης μετά από άσκηση).
SIRT5 – ο «καθαριστής» των μιτοχονδρίων.
Απομακρύνει μεταβολικά υποπροϊόντα και βοηθά στην καθαρή παραγωγή ενέργειας. Ενεργοποιείται από: έκθεση στο κρύο (π.χ. δροσερό περιβάλλον) και στιγμές αυξημένης ανάγκης για καθαρή ενέργεια (π.χ. ήπια άσκηση).
SIRT6 – ο ειδικός στην επιδιόρθωση DNA.
Επιδιορθώνει βαθιές βλάβες DNA, μειώνει τη φλεγμονή και βοηθά στη ρύθμιση της γλυκόζης. Ενεργοποιείται από: θερμικό στρες (π.χ. σάουνα, ζεστό περιβάλλον) και άσκηση.
SIRT7 – Ο ρυθμιστής της αναγέννησης και της πρωτεϊνοσύνθεσης.
Σταθεροποιεί τον πυρήνα, βοηθά τα κύτταρα να παράγουν νέες πρωτεΐνες και συμμετέχει στην αναγέννηση ιστών. Ενεργοποιείται από: αυξημένη ανάγκη για αναδόμηση και παραγωγή νέων πρωτεϊνών (π.χ. μετά από άσκηση, μετά από σωματική προσπάθεια), καθώς και από άνοδο NAD⁺ (π.χ. νηστεία, θερμιδικός περιορισμός).
Το NAD⁺ ( Νικοτιναμίδιο Αδενίνη Δινουκλεοτίδιο).
Το NAD⁺ είναι ένα βασικό συνένζυμο που συμμετέχει στην παραγωγή ενέργειας και στην ενεργοποίηση των Σιρτουινών που ρυθμίζουν την κυτταρική ανανέωση. Οι Σιρτουίνες για να λειτουργήσουν χρειάζονται NAD⁺, το οποίο δρα σαν το «καύσιμό» τους. Χωρίς NAD⁺, οι πρωτεΐνες δεν ενεργοποιούνται, ακόμη κι αν εφαρμόζουμε ωφέλιμα ερεθίσματα όπως νηστεία, άσκηση, έκθεση στο κρύο ή στη ζέστη και τη συγκέντρωση. Το NAD⁺ παράγεται από τη Νιασίνη (Βιταμίνη Β3). Ο οργανισμός χρειάζεται περίπου 20 mg Νιασίνης την ημέρα για να παράγει NAD⁺ και να διατηρεί ενεργές τις Σιρτουίνες. Αυτοί που εξασκούν έντονη σωματική προπόνηση χρειάζονται περισσότερη ποσότητα. Αλλά ακόμα η καθημερινή συνιστώμενη ποσότητα των 20 mg δεν υπάρχει συγκεντρωμένη σε καμία μεμονωμένη τροφή. Η περιεκτικότητα σε Νιασίνη ανά 10ο gr είναι: φιστίκια 18,9 mg, ηλιόσποροι 15,7 mg, τόνος 15,5 mg, γαλοπούλα 13,3 mg, σουσάμι 11,1 mg, σκουμπρί 10,7 mg, σόγια (δημητριακά) 9,7 mg, μοσχάρι 8,2 mg.
Όσο μεγαλώνουμε, η φυσική παραγωγή του NAD⁺ μειώνεται. Όσοι έχουν περιορισμένη ή μονότονη διατροφή, όπως χορτοφάγοι, φυτοφάγοι ή άτομα με χαμηλή πρόσληψη πρωτεΐνης, χρειάζονται να δώσουν σε αυτό το θέμα ιδιαίτερη προσοχή. Η ηλικία και οι διατροφικές ελλείψεις συμβάλλουν στην υπολειτουργία Σιρτουινών, μειώνοντας την ικανότητα του σώματος να ανανεώνεται, να παράγει ενέργεια και να αντιστέκεται στη φθορά.
Εκτός από τη Νιασίνη, το σώμα μπορεί να κατασκευάζει NAD⁺ και από την Τρυπτοφάνη, ένα απαραίτητο αμινοξύ που πρέπει να λαμβάνουμε καθημερινά από τη διατροφή. Η Τρυπτοφάνη μετατρέπεται μέσα στο σώμα τόσο σε Νιασίνη, όσο και σε Σεροτονίνη από την οποία δημιουργείται η Μελατονίνη τη νύχτα, γι’ αυτό η επαρκής πρόσληψή της είναι σημαντική για την ενέργεια, τη διάθεση, καλό ύπνο και τη λειτουργία των σιρτουινών. Ο οργανισμός μας χρειάζεται περίπου 250 mg Τρυπτοφάνης την ημέρα για να καλύψει τις βασικές του ανάγκες.
Ευτυχώς, πολλές τροφές είναι πλούσιες σε αυτό το αμινοξύ: ανά 10ο gr βρίσκουμε στο τυρί Ροκφόρ 900 mg, στο Τσένταρ 735 mg, στη Φέτα 510 mg, στην Παρμεζάνα 482 mg, στους ηλιόσπορους 337 mg, στους κάσιους 287 mg, στα φιστίκια Αιγίνης 285 mg, στα φασόλια 260 mg, στις φακές 220 mg. Περίπου 60 mg Τρυπτοφάνης μπορούν να μετατραπούν σε 1 mg Νιασίνης. Έτσι η αμινοξύ λειτουργεί ως δεύτερη «πρώτη ύλη» για την παραγωγή NAD⁺, συμπληρώνοντας τον ρόλο της Νιασίνης και βοηθώντας τον οργανισμό να διατηρεί ενεργές τις Σιρτουίνες και τους μηχανισμούς κυτταρικής ανανέωσης.
Οι κύριες λειτουργίες της Νιασίνης ή βιταμίνης Β3:
Αντιγήρανση. Παίζει καθοριστικό ρόλο στην ενεργοποίηση των Σιρτουινών, πρωτεϊνών που συνδέονται με την αντιγήρανση, την επιδιόρθωση του DNA και τον κυτταρικό μεταβολισμό.
Σύνθεση νευροδιαβιβαστών, ουσιών που μεταδίδουν σήματα μεταξύ των νευρικών κυττάρων.
Μεταβολισμός ενέργειας. Η βιταμίνη Β3 βοηθά στη μετατροπή των πρωτεϊνών, των λιπών και των υδατανθράκων σε ενέργεια, η οποία είναι απαραίτητη για κάθε κύτταρο του σώματος.
Καρδιαγγειακή υποστήριξη. Η Νιασίνη προάγει τη μείωση «κακής» χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων, ενώ παράλληλα αυξάνει «καλή» χοληστερόλη. Γεγονός που περιορίζει τον κίνδυνο αθηροσκλήρωσης, καρδιακής προσβολής και εγκεφαλικού επεισοδίου. Υποστηρίζει επίσης τη φυσιολογική αρτηριακή πίεση.
Υγεία του δέρματος. Η Νιασίνη εμπλέκεται στη σύνθεση κεραμιδίων — οργανικών ουσιών που σχηματίζουν το προστατευτικό φράγμα του δέρματος.
Οι κύριες αιτίες της ανεπάρκειας Νιασίνης ή βιταμίνης Β3 είναι:
Ανεπαρκής διαιτητική πρόσληψη (χορτοφαγία, ανορεξία).
Ανεπάρκεια Τρυπτοφάνης, ενός αμινοξέος από το οποίο το σώμα μπορεί να συνθέσει Νιασίνη.
Κοιλιοκάκη, δυσανεξία στη φυτική πρωτεΐνη γλουτένη.
Παθήσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών στα έντερα (π.χ. νόσος του Crohn, ελκώδης κολίτιδα).
Αλκοολισμός. Η τακτική κατανάλωση αλκοόλ οδηγεί σε μη σωστή απορρόφηση Νιασίνης από τον οργανισμό.
Αξίζει να θυμόμαστε ότι η ενεργοποίηση των Σιρτουινών δεν απαιτεί περίπλοκες πρακτικές. Συχνά αρκούν απλές πράξεις όρμεσης που μπορούμε να εντάξουμε στην καθημερινότητά μας. Μπορεί να είναι λίγες ώρες διαλείπουσας νηστείας, ένα σύντομο περπάτημα, ένα δροσερό ντους, μια εστιασμένη προσπάθεια σε κάτι νοητικά απαιτητικό ή σύντομη πρακτική διαλογισμού που απαιτεί συγκέντρωση και αυτοπαρατήρηση.
Παράλληλα χρείαζεται η επαρκής πρόσληψη Νιασίνης και Τρυπτοφάνης που υποστηρίζει την παραγωγή του NAD⁺, του μορίου που χρειάζονται οι Σιρτουίνες για να λειτουργήσουν. Για όσους δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους από τη διατροφή, υπάρχουν συμπληρώματα Νιασίνης ή Β3, καθώς και άλλες σημαντικές ουσίες που έχουν μελετηθεί για τη μιτοχονδριακή υποστήριξη.
Το σημαντικό είναι ότι το σώμα μας διαθέτει ισχυρούς μηχανισμούς ανανέωσης και με τις μικρές καθημερινές επιλογές, μπορούμε να τους ενισχύσουμε. Η ηλικία μπορεί να μειώνει φυσικά το NAD⁺, αλλά δεν μειώνει τη δυνατότητά μας να φροντίζουμε τον εαυτό μας. Κάθε μέρα είναι μια νέα ευκαιρία για περισσότερη ενέργεια, καλύτερη υγεία και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.
***
Η Βιοσυντονιστική Θεραπεία BICOM2000 θα ενεργοποιήσει τις βιοχημικές διαδικασίες που συνδέονται με Σιρτουίνες και θα ενισχύσει ολιστικά τον οργανισμό σας.
Η Βιοθυμική Υπνοθεραπεία ή θεραπείας συναισθημάτων, θα βοηθήσει στην αναγνώριση μοτίβων που βρίσκονται στον υπόβαθρο του μακροχρόνιου στρες. Η βαθιά αυτεπίγνωση και η μάθηση που λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια θεραπείας θα συμβάλλουν στην απόκτηση νέων δεξιοτήτων συμπεριφοράς με βάση την ενσυνειδητότητα .
