Ο Ρόμπερτ Άνταμς (1928–1997) γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη σε μια συνηθισμένη αμερικανική οικογένεια και από πολύ μικρή ηλικία ξεχώριζε για τον ήρεμο, στοχαστικό χαρακτήρα του και την εξαιρετική εσωτερική του ευαισθησία. Τα παιδικά του χρόνια κύλησαν χωρίς ιδιαίτερα εξωτερικά γεγονότα, όμως ο ίδιος έλεγε συχνά ότι από τότε που θυμόταν τον εαυτό του ένιωθε μια βαθιά έλξη προς τη φύση της συνείδησης και μια επιθυμία να κατανοήσει τι βρίσκεται πίσω από την καθημερινή εμπειρία.
Στα δεκατέσσερά του συνέβη κάτι που καθόρισε ολόκληρη τη μετέπειτα ζωή του, κατά τη διάρκεια της σχολικής εξέτασης ένιωσε ξαφνικά την πλήρη διάλυση του προσωπικού «εγώ» και διαυγή επίγνωση της αληθινής του φύσης ως καθαρής, αμετάβλητης παρουσίας. Αυτό το γεγονός έγινε η αφετηρία της πνευματικής του αναζήτησης, η οποία αργότερα τον οδήγησε στην Ινδία και στη διδασκαλία της μη‑δυαδικότητας. Έγινε αφοσιωμένος μαθητής του Ραμάνα Μαχαρσί και πέρασε αρκετά χρόνια στο άσραμ του. Αργότερα επέστρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες και άρχισε να δίνει σατσάνγκ ( ο όρος προέρχεται από τα σανσκριτικά: «sat» — αλήθεια, αιωνιότητα· «sanga» — συντροφιά, συναναστροφή και αποτελεί τη συζήτηση με έναν πραγματοποιημένο δάσκαλο, με σκοπό την αναζήτηση της αλήθειας) στην Καλιφόρνια, συγκεντρώνοντας μια μικρή αλλά αφοσιωμένη ομάδα μαθητών.
Η διδασκαλία του, απαλή, ήσυχη και διαποτισμένη με συμπόνια, στηριζόταν στην παράδοση της Τζνιάνα‑γιόγκα («ο δρόμος της γνώσης»), μία από τις κλασικές γιόγκα του Ινδουισμού που αποσκοπεί στην πνευματική απελευθέρωση μέσω της αυτογνωσίας, της βαθιάς φιλοσοφικής διερεύνησης και της διάκρισης του πραγματικού από το μη πραγματικό. Ο Άνταμς μετέδιδε αυτές τις ιδέες με απλό και προσιτό τρόπο, δίνοντας έμφαση όχι στις φιλοσοφικές έννοιες, αλλά στη ζωντανή εμπειρία της εσωτερικής γαλήνης και της φυσικής σιωπής του νου μέσα από την πρακτική της αυτο‑έρευνας «Ποιος είμαι;».
Ο δάσκαλος ζούσε μια εξαιρετικά απλή και ήσυχη ζωή. Ήταν παντρεμένος με τη Φέι Άνταμς, με την οποία έζησαν πολλά χρόνια και μαζί μεγάλωσαν δύο κόρες. Η οικογένεια ήταν το στήριγμα και ένα φυσικό μέρος της καθημερινότητάς του. Στο σπίτι παρέμενε το ίδιο πράος, ήρεμος και προσεκτικός όπως και στις συναντήσεις του. Αγαπούσε τη σιωπή, την απλότητα, την επαφή με τους δικούς του ανθρώπους και τον μικρό κύκλο μαθητών του. Όταν εμφανίστηκε η νόσος του Πάρκινσον, η οικογένεια και οι μαθητές του ήταν εκεί για να τον στηρίξουν, επιτρέποντάς του να συνεχίσει να μοιράζεται τη γνώση όσο το επέτρεπαν οι δυνάμεις του. Ο Ρόμπερτ Άνταμς έφυγε από τη ζωή το 1997 στην Καλιφόρνια, περιτριγυρισμένος από όσους τον αγαπούσαν. Οι μαθητές του θυμούνται ότι μέχρι το τέλος διατηρούσε την εσωτερική σιωπή, τη διαύγεια και την καλοσύνη που αποτελούσαν την καρδιά της διδασκαλίας του. Μετά τον θάνατό του, η διδασκαλία του έγινε ευρύτερα γνωστή χάρη στο βιβλίο Silence of the Heart («Η Σιωπή της Καρδιάς»), που εκδόθηκε το 1999.
Οι τέσσερις αρχές αυτοπραγμάτωσης της Ευγενούς Σοφίας.
Θα σου αποκαλύψω ένα μικρό μυστικό: δεν υπάρχουν προβλήματα. Ποτέ δεν υπήρξαν, δεν υπάρχουν σήμερα και ποτέ δεν θα υπάρξουν. Τα «προβλήματα» απλώς σημαίνουν ότι ο κόσμος δεν κινείται όπως θα ήθελες. Στην πραγματικότητα όμως όλα συμβαίνουν ακριβώς όπως πρέπει. Πρέπει να ξεχάσεις τον εαυτό σου και να διευρύνεις τη συνείδησή σου μέχρι να γίνεις ολόκληρο το σύμπαν. Η πραγματικότητα πίσω από το σύμπαν είναι η καθαρή επίγνωση· εκεί δεν υπάρχουν προβλήματα, και εσύ είσαι αυτό. Αν ταυτίζεσαι με το σώμα, τότε εμφανίζονται προβλήματα, γιατί το σώμα πάντα μπλέκει σε δυσκολίες. Αν όμως μάθεις να αποστασιοποιείσαι από το σώμα και τον νου, τι απομένει από το πρόβλημα; Φρόντισε το σώμα όσο χρειάζεται, αλλά μην το σκέφτεσαι υπερβολικά. Στρέψε τον νου σου στην πραγματικότητα και θα ζεις σε έναν κόσμο χωρίς προβλήματα. Ο κόσμος μπορεί να φαίνεται ότι έχει προβλήματα, αλλά όχι εσύ· θα βλέπεις τα πράγματα από μια ανώτερη οπτική.
Αυτή την εβδομάδα κάποιος με ρώτησε αν οι αυτοπραγματωμένοι άνθρωποι βλέπουν όνειρα ή οράματα. Για να υπάρξει όνειρο ή όραμα, πρέπει να υπάρχει κάποιος που θα το δει, αλλά όταν έχεις φτάσει στην αυτοπραγμάτωση «στο σπίτι δεν υπάρχει κανείς». Αυτό είναι ένα παράδοξο, όπως και η ίδια η αλήθεια. Οι σοφοί μερικές φορές βλέπουν όνειρα και οράματα, αλλά έχουν επίγνωση του ονειρευόμενου. Γνωρίζουν ότι δεν είναι αυτοί που βλέπουν το όνειρο. Όσο υπάρχει σώμα, θα υπάρχουν όνειρα και οράματα. Ο Ραμάνα Μαχαρσί έβλεπε συχνά όνειρα και οράματα, το ίδιο και ο Νισαργκαντάττα. Και οι δύο ήταν αυτοπραγματωμένοι. Το ερώτημα όμως παραμένει: ποιος βλέπει το όνειρο; Ποιος βλέπει το όραμα; Το εγώ δεν παραμένει όταν ο ονειρευόμενος είναι ξεχωριστός από το εαυτό του.
Μιλώντας από τη δική μου εμπειρία, για μένα δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην εγρήγορση, τον ύπνο με όνειρα, τον βαθύ ύπνο ή την κατάσταση του εσωτερικού οράματος. Τα αντιλαμβάνομαι όλα, αλλά δεν είμαι κανένα από αυτά, τα παρατηρώ. Μερικές φορές δεν ξέρω αν κοιμάμαι, αν είμαι ξύπνιος ή αν βλέπω όνειρο, όλα είναι το ίδιο για εμένα. Κάνω ένα βήμα πίσω και παρακολουθώ τον εαυτό μου να περνά μέσα από αυτά. Για κάποιο λόγο, τελευταία μου εμφανίζεται στον ύπνο η βασίλισσα της Αγγλίας, ερχόταν στο σατσάνγκ τρεις νύχτες στη σειρά. Αλλά σήμερα το πρωί, γύρω στις τέσσερις, είχα ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον όραμα και θα αφιερώσουμε τον υπόλοιπο χρόνο στη συζήτησή του, γιατί μου φάνηκε πολύ σημαντικό.
Όπως πολλοί από εσάς γνωρίζετε, μου εμφανιζόταν περιοδικά στον ύπνο το ίδιο όραμα, στο οποίο ταξίδευα στην Αρουνατσάλα, τη ιερή βουνοκορφή όπου έζησε ο Ραμάνα Μαχαρσί. Σ’ αυτό το όραμα το βουνό ήταν κούφιο. Διέσχιζα το εσωτερικό του και έφτανα στο κέντρο, όπου υπήρχε ένα φως χίλιες φορές πιο λαμπρό από τον ήλιο, αλλά ταυτόχρονα ευχάριστο και γαλήνιο, χωρίς θερμότητα. Εκεί συναντούσα τον Ραμάνα, τον Ιησού, τον Ράμα Κρίσνα, τον Νισαργκαντάττα, τον Λάο‑Τσε και άλλους. Χαμογελούσαμε ο ένας στον άλλον, προχωρούσαμε ο ένας προς τον άλλον και διαλυόμασταν μέσα στο ίδιο φως, γινόμενοι ένα. Έπειτα εμφανιζόταν ένα εκτυφλωτικό φως και ένα είδος έκρηξης. Και τότε άνοιγα τα μάτια μου. Σας το έχω αναφέρει αυτό και παλαιότερα. Αλλά σήμερα το πρωί, για πρώτη φορά, είχα ένα ακόμη πολύ ενδιαφέρον όραμα, το οποίο θέλω να μοιραστώ μαζί σας.
Είδα ότι βρισκόμουν σε ένα ανοιχτό, πανέμορφο λιβάδι. Δίπλα υπήρχε μια λίμνη, δέντρα και ένα δάσος. Καθόμουν κάτω από ένα δέντρο. Φορούσα πορτοκαλί ενδυμασία ερημίτη, μάλλον ήμουν βουδιστής. Ξαφνικά, από το δάσος άρχισαν να βγαίνουν εκατοντάδες μποντισάτβα και μαχασάτβα και να κατευθύνονται προς εμένα. Κάθισαν όλοι σε ημικύκλιο γύρω μου, βυθισμένοι στη διαλογιστική σιωπή και αναρωτήθηκα τι ακριβώς συνέβαινε. Τότε κατάλαβα ότι είχα γίνει Βούδας. Καθίσαμε όλοι μαζί στη σιωπή για περίπου τρεις ώρες. Έπειτα ένας από τους μποντισάτβα σηκώθηκε και έκανε μια ερώτηση. Είπε: «Δάσκαλε, ποια είναι η διδασκαλία σας;» Δεν μιλούσε αγγλικά, δεν ξέρω σε ποια γλώσσα μιλούσε, αλλά καταλάβαινα τα πάντα. Και χωρίς καμία διστακτικότητα απάντησα: «Διδάσκω την Αυτοπραγμάτωση της Ευγενούς Σοφίας». Και κάθισε ξανά.
Καθίσαμε ακόμη περίπου τρεις ώρες στη σιωπή και τότε ένας άλλος μποντισάτβα σηκώθηκε και ρώτησε: «Δάσκαλε, πώς μπορείτε να αναγνωρίσετε πότε ένας άνθρωπος βρίσκεται κοντά στην αυτοπραγμάτωση; Πώς μπορείτε να δείτε ότι κάποιος είναι έτοιμος να την αγγίξει;» Αυτό είναι που θα ήθελα να συζητήσουμε σήμερα. Πώς καταλαβαίνουμε ότι βρισκόμαστε στον σωστό δρόμο; Έδωσα τέσσερις αρχές, κάτι που δεν κάνω ποτέ στην κατάσταση της εγρήγορσης. Δεν έχω κάποια συγκεκριμένη διδασκαλία. Αλλά εκείνη τη στιγμή έδωσα μια διδασκαλία και θα τη μοιραστώ μαζί σας. Εξήγησα τέσσερις αρχές από τις οποίες μπορείτε να καταλάβετε ότι βρίσκεστε κοντά στην αυτοπραγμάτωση. Φυσικά, όλοι είμαστε εξαρχής αυτοπραγματωμένοι.
Πρώτη αρχή.
Η πρώτη αρχή: υπάρχει μέσα σας η αίσθηση, η πλήρης κατανόηση, ότι όλα όσα βλέπετε — ολόκληρο το σύμπαν, ο κόσμος — προέρχονται από τον νου σας. Με άλλα λόγια, το αισθάνεστε. Δεν χρειάζεται να το σκέφτεστε ή να προσπαθείτε να το προκαλέσετε. Έρχεται από μόνο του. Γίνεται μέρος σας. Η επίγνωση ότι όλα όσα εμφανίζονται — το σύμπαν, οι άνθρωποι, τα σκουλήκια, τα έντομα, το ορυκτό και το φυτικό βασίλειο, το σώμα σας, ο νους σας — είναι εκδηλώσεις του νου σας. Πρέπει να βιώνεται αυτή η αίσθηση, αυτή η βαθιά κατανόηση, χωρίς προσπάθεια.
Γι’ αυτό ρωτήστε τον εαυτό σας: «Τι σκέφτομαι όλη μέρα;» Αν φοβάστε κάτι, αν ανησυχείτε, αν πιστεύετε ότι κάπου κάτι δεν πάει καλά, αν νομίζετε ότι υποφέρετε από έλλειψη, περιορισμό, ασθένεια ή οτιδήποτε άλλο, τότε έχετε βγει εντελώς από το παιχνίδι, γιατί δεν καταλαβαίνετε ότι όλα αυτά είναι απλώς εκδηλώσεις του δικού σας νου. Και όταν ανησυχείτε γι’ αυτά, προσκολλάτε σε μια ψευδή φαντασία. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται ψευδής φαντασία. Για πολλά χρόνια έχετε προσκολληθεί στην ενέργεια των συνηθειών και όλες αυτές οι προσκολλήσεις και πεποιθήσεις προέρχονται από εκεί. Είναι σαν να βλέπετε μια τηλεοπτική σειρά και να νομίζετε ότι είστε ένας από τους χαρακτήρες, ενώ ξέρετε ότι δεν βρίσκεστε καν μέσα στην τηλεόραση. Το ίδιο συμβαίνει και με τον κόσμο. Μην αναμειγνύεστε. Δεν εννοώ να γίνετε παθητικοί, εννοώ ότι το σώμα σας θα κάνει αυτό που πρέπει να κάνει. Θυμηθείτε, το σώμα ήρθε σε αυτή τη γη για να επιτελέσει κάτι. Θα το κάνει ούτως ή άλλωσ. Θα φροντίσει τον εαυτό του, μην ανησυχείτε. Αλλά μην ταυτίζετε το σώμα σας με το Εαυτό. Είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Το σώμα σας δεν είναι ο Εαυτός σας. Και θα σας το αποδείξω. Όταν μιλάτε για το σώμα, τι λέτε; Δεν λέτε «το σώμα μου»; Σε ποιον ανήκει αυτό το «μου»; Λέτε «το δάχτυλό μου», «το μάτι μου». Ποιον εννοείτε; Δεν θα μπορούσατε να μιλάτε για το σώμα σας με αυτόν τον τρόπο, αν δεν το αντιλαμβανόσασταν ως κάτι που σας ανήκει. Σε ποιον ανήκει λοιπόν; Αυτό από μόνο του αποδεικνύει ότι δεν είστε το σώμα. Γι’ αυτό μην ταυτίζετε το Εαυτό με το σώμα και τον κόσμο. Έτσι, η πρώτη αρχή για να καταλάβετε πόσο κοντά βρίσκεστε στην αυτοπραγμάτωση είναι η εξής: δεν αισθάνεστε ότι ταυτίζεστε με τον κόσμο. Είστε χωρισμένοι από αυτόν και νιώθετε ευτυχία, γιατί η φυσική σας κατάσταση είναι η καθαρή ευδαιμονία. Μόλις ταυτιστείτε με τα πράγματα του κόσμου, τα χαλάτε όλα. Η ευτυχία εξαφανίζεται, διαλύεται. Αλλά όταν είστε ελεύθεροι από τα πράγματα του κόσμου, η ευτυχία αναδύεται αυτόματα, είναι μια όμορφη, καθαρή ευτυχία. Έρχεται από μόνη της. Αυτή είναι η πρώτη αρχή.
Δεύτερη αρχή.
Η δεύτερη αρχή, την οποία εξήγησα στους μποντισάττβα, είναι η εξής: πρέπει να υπάρχει μέσα σας μια ισχυρή αίσθηση, μια βαθιά επίγνωση, ότι είστε αγέννητοι. Δεν γεννιέστε, δεν βιώνετε ζωή, δεν εξαφανίζεστε, δεν πεθαίνετε. Δεν γεννιέστε, δεν έχετε «ζωή» και δεν πεθαίνετε. Πρέπει να το αισθανθείτε αυτό, ότι ανήκετε στο αγέννητο.
Καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό; Δεν υπάρχει καμία αιτία για την ύπαρξή σας. Καμία αιτία για τα βάσανά σας. Καμία αιτία για τα προβλήματά σας. Μερικοί από εσάς εξακολουθείτε να πιστεύετε στην αιτιότητα. Αυτή ισχύει στον σχετικό κόσμο, αλλά στον πραγματικό κόσμο δεν υπάρχει αιτία. Τίποτα δεν δημιουργήθηκε ποτέ. Τίποτα δεν φτιάχτηκε ποτέ. Δεν υπάρχει καμία δημιουργία. Ξέρω ότι αυτό είναι δύσκολο να γίνει κατανοητό. Πώς υπάρχω, αν δεν γεννήθηκα, δεν έχω ζωή και δεν εξαφανίζομαι με το γήρας; Υπάρχετε ως το Εγώ‑Είμαι.
Υπάρχετε πάντοτε και θα υπάρχετε πάντοτε. Υπάρχετε ως καθαρός νους, ως απόλυτη πραγματικότητα. Αυτή είναι η αληθινή σας φύση. Υπάρχετε ως σατ‑τσιτ‑ανάντα, ως συνείδηση μακαριότητας και όμως υπάρχετε. Υπάρχετε ως κενότητα, ως νιρβάνα και όμως υπάρχετε. Γι’ αυτό μην ανησυχείτε ότι «δεν υπάρχετε». Απλώς δεν υπάρχετε ως σώμα. Δεν υπάρχετε ως προσωπικότητα, ως τόπος, ως πράγμα. Το αισθάνεστε; Αν μέσα σας υπάρχει επίγνωση, μια ισχυρή αίσθηση γι’ αυτό, τότε βρίσκεστε κοντά στην αυτοπραγμάτωση.
Τρίτη αρχή.
Η τρίτη αρχή είναι η εξής: συνειδητοποιείτε και κατανοείτε βαθιά την ανιδιοτέλεια όλης της ύπαρξης, ότι τίποτα δεν έχει «εγώ». Δεν μιλώ μόνο για τα έμβια όντα, μιλώ για το ορυκτό βασίλειο, το φυτικό βασίλειο, το ζωικό βασίλειο, το ανθρώπινο βασίλειο. Τίποτα δεν έχει «εγώ». Το «εγώ» δεν υπάρχει. Καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι όλα είναι ιερά. Όλα είναι Θεός. Μόνο όταν εμφανίζεται το «εγώ», ο Θεός ή αυτό που ονομάζουμε Θεό, φαίνεται να εξαφανίζεται.
Όταν δεν υπάρχει «εγώ», όλα γίνονται Θεός. Νιώθετε δέος απέναντι σε όλα. Όταν δεν υπάρχει «εγώ», νιώθετε δέος για όλους και για όλα. Γι’ αυτό πρέπει να έχετε επίγνωση της απουσίας «εγώ» σε κάθε μορφή της ύπαρξης. Τα ζώα δεν έχουν «εγώ», τα ορυκτά δεν έχουν «εγώ», τα φυτά δεν έχουν «εγώ» και οι άνθρωποι δεν έχουν «εγώ». Δεν υπάρχει αιτία, επομένως δεν μπορεί να υπάρξει αποτέλεσμα. Υπάρχει μόνο η θεία συνειδητότητα και όλα γίνονται θεία συνειδητότητα.
Αν βλέπετε τους ανθρώπους, τα ζώα και καθετί άλλο ως έκφραση της απουσίας του “εγώ”, τότε θα τους αναγνωρίζετε ως τον ίδιο σας τον Εαυτό. Το αντιλαμβάνεστε; Το «εγώ» είναι αυτό που δημιουργεί τον διαχωρισμό. Όταν είμαι γεμάτος «εγώ», γίνομαι εσωτερικά «ισχυρός», απομονωμένος, εντελώς ξεχωριστός. Όσο περισσότερο αγαπάτε τον εαυτό σας ως προσωπικότητα, τόσο περισσότερο ενισχύετε το «εγώ». Θα πείτε: «Δεν πρέπει να αγαπώ τον εαυτό μου;» Πρέπει να αγαπάτε τον εαυτό σας, αλλά ποιον εαυτό; Δεν μιλάμε για το σωματικό «εγώ», γιατί αυτό έρχεται και φεύγει. Μιλάμε για το αιώνιο Εαυτό, που ήταν πάντα εδώ.
Και αυτό το αιώνιο Εαυτό είμαι εγώ, είστε εσείς, είναι ο κόσμος, είναι το σύμπαν, είναι τα πάντα. Είναι αιώνιο Εαυτό, η απουσία του «εγώ». Μπορείτε να αγαπήσετε πραγματικά τους άλλους μόνο όταν δεν έχετε «εγώ». Έτσι μπορείτε να καταλάβετε αν βρίσκεστε κοντά στην αυτοπραγμάτωση. Αυτή είναι η τρίτη αρχή.
Τέταρτη αρχή.
Η τέταρτη αρχή είναι απλή: μέσα σας υπάρχει μια βαθιά πεποίθηση, μια βαθιά κατανόηση και βίωμα του τι είναι στην πραγματικότητα η αυτοπραγμάτωση της Ευγενούς Σοφίας. Τι σημαίνει για εσάς η αυτοπραγμάτωση της ευγενούς σοφίας; Δεν θα το μάθετε ποτέ προσπαθώντας να το κατανοήσετε νοητικά, γιατί είναι η απόλυτη πραγματικότητα. Μπορείτε να το γνωρίσετε μόνο αναγνωρίζοντας το τι δεν είναι.
Γι’ αυτό λέτε: «Αυτό δεν είναι το σώμα μου, αυτό δεν είναι ο νους μου, αυτά δεν είναι τα όργανά μου, αυτές δεν είναι οι σκέψεις μου, αυτό δεν είναι ο κόσμος μου, αυτό δεν είναι το σύμπαν μου, αυτά δεν είναι τα ζώα, δεν είναι τα δέντρα, δεν είναι η σελήνη, δεν είναι ο ήλιος, δεν είναι τα άστρα, δεν είναι τίποτε από όλα αυτά». Περνάτε μέσα από όλα αυτά και δεν απομένει τίποτα. Αυτό είναι η κενότητα, η νιρβάνα, η υπέρτατη ενότητα.
Έτσι εξήγησα αυτές τις τέσσερις αρχές σε όλους τους μποντισάτβα και σε όλους τους μαχασάτβα. Έπειτα μείναμε τρεις ώρες σε διαλογισμό και μετά σηκώθηκαν και επέστρεψαν στο δάσος. Τότε συνέβη μια λάμψη φωτός και άνοιξα τα μάτια μου.
